Komunikat ZPC
ZPC i KZPBC apelują o odrzucenie projektu podwyższającego podatek cukrowy
ZPC i KZPBC apelują o odrzucenie projektu ustawy podnoszącej podatek cukrowy (UD417) — zdaniem organizacji podwyżka może podnieść ceny nawet o ponad 22%, przy wątpliwej skuteczności zdrowotnej i fiskalnej.
Związek Producentów Cukru w Polsce oraz Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego wyrażają zdecydowany sprzeciw wobec podniesienia stawek tzw. podatku cukrowego. Organizacje wnioskują o odrzucenie ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (UD417) w całości, wskazując, że przewidziane w nim podwyższenie stawek tzw. podatku cukrowego oraz objęcie opłatą kolejnych kategorii produktów jest rozwiązaniem nadmiernym i szkodliwym gospodarczo.
Związek Producentów Cukru w Polsce oraz Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego apelują o odrzucenie projektu ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (UD417), przekazanego 23 czerwca br. do konsultacji publicznych przez Ministra Finansów i Gospodarki.
Zdaniem ZPC oraz KZPBC proponowane zmiany są nadmierne i szkodliwe gospodarczo, a ich skuteczność zdrowotna i fiskalna nie została wykazana. Uzasadnienie projektu w sposób selektywny powołuje się na analizy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i OECD, pomijając ich szerszy kontekst.
Obie instytucje jednoznacznie wskazują, że otyłość ma charakter wieloczynnikowy, a jej kluczowymi determinantami są m.in. całkowita podaż kalorii, styl życia i ograniczona aktywność fizyczna. Ani WHO, ani OECD nie traktują instrumentów fiskalnych jako narzędzia podstawowego czy samodzielnie wystarczającego — podkreślają, że mogą one być jedynie elementem szerszego pakietu działań, obejmującego m.in. edukację, regulację marketingu i promocję aktywności fizycznej.
— Fiskalnego charakteru projektu nie ukrywa samo Ministerstwo Finansów. Celem jest zasilenie budżetu NFZ, a nie realna poprawa zdrowia Polaków. Resort nie przedstawił żadnych propozycji działań edukacyjnych czy prewencyjnych, a bez nich trwała poprawa sytuacji zdrowotnej społeczeństwa nie jest możliwa — mówi Michał Gawryszczak, dyrektor Biura Związku Producentów Cukru w Polsce.
Stawki nieproporcjonalne do polskich realiów — ceny wzrosną nawet o ponad 22%
Planowane stawki są rażąco nieproporcjonalne do polskich warunków społeczno-gospodarczych. Po zmianach maksymalna stawka opłaty cukrowej wyniosłaby 1,80 zł/l, czyli około 0,42 euro/l. Byłoby to obciążenie wyższe niż w państwach o znacznie większej sile nabywczej konsumentów, takich jak Francja czy Irlandia. Przy niższych dochodach polskich gospodarstw domowych relatywny ciężar opłaty byłby szczególnie dotkliwy. Jednocześnie podwyżka będzie miała bezpośredni i proinflacyjny wpływ na ceny detaliczne, co najmocniej uderzy w konsumentów o niższych dochodach.
Warto zauważyć, że stopa inflacji w maju 2026 r. wyniosła 3,1% w ujęciu rocznym co oznacza, że ceny towarów i usług były z samego tylko tego powodu średnio o 3,1% wyższe niż w maju 2025 r. Dla przeciętnego konsumenta wprowadzenie nowych kwot opłaty cukrowej może oznaczać wzrost cen nawet 22,6% w zależności od kategorii produktów (wyliczenia Polskiej Federacji Producentów Żywności).
Wątpliwe wpływy budżetowe i brak przejrzystości wydatkowania
Podwyżka nie gwarantuje wyższych i stabilnych wpływów publicznych. Dotychczasowe wpływy z opłaty cukrowej były znacząco niższe od pierwotnych założeń i utrzymują się poniżej oczekiwanych poziomów. Spadła również liczba płatników opłaty, co może wskazywać na ograniczanie produkcji lub wycofywanie się części przedsiębiorstw z rynku. Dalsze zwiększenie stawek może pogłębić ten trend, prowadząc do spadku sprzedaży, ograniczenia zatrudnienia oraz niższych wpływów z VAT, CIT i PIT.
Jednocześnie, jak potwierdziła kontrola NIK, środki z opłaty cukrowej nie są wydatkowane w sposób wystarczająco przejrzysty i zgodny z pierwotnymi założeniami. Miały wspierać profilaktykę i leczenie chorób związanych z niewłaściwymi zachowaniami zdrowotnymi, jednak w praktyce zasiliły ogólny budżet NFZ i nie doprowadziły do realnego wzrostu nakładów na działania profilaktyczne.
Zdaniem organizacji przed jakąkolwiek dyskusją o podwyżce konieczne jest zapewnienie przejrzystego mechanizmu wydatkowania środków oraz rzetelna ocena skuteczności obecnych przepisów.
Cios w krajowy łańcuch dostaw
Projekt osłabi konkurencyjność krajowej branży cukrowniczej. Znacząco wyższe opodatkowanie napojów będzie oznaczało skokowy spadek popytu na cukier produkowany w Polsce oraz dodatkową presję na krajowych producentów cukru oraz plantatorów buraka cukrowego. — Polska nie powinna osłabiać własnego łańcucha dostaw dodatkowymi obciążeniami fiskalnymi, które spowodują spadek konkurencyjności wobec przedsiębiorstw z innych krajów Unii Europejskiej, gdzie tak znaczących obciążeń nie ma — mówi Rafał Strachota, dyrektor Biura Krajowego Związku Plantatorów Buraka Cukrowego.
Możliwa sprzeczność z prawem UE
W ocenie ZPC i KZPBC projektowane zmiany nie spełniają wymogów zasady proporcjonalności, stanowiącej jedną z podstawowych zasad prawa UE (art. 5 ust. 4 TUE) i utrwalonej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. Środek ingerujący w swobody rynku wewnętrznego musi być odpowiedni do realizacji celu, konieczny (brak mniej restrykcyjnych alternatyw) oraz proporcjonalny sensu stricto. Tymczasem analizy OECD wskazują na ograniczoną skuteczność pojedynczych instrumentów fiskalnych, a WHO i OECD wskazują liczne alternatywne narzędzia o większych efektach zdrowotnych i mniejszej ingerencji w rynek. Oznacza to, że projektowane rozwiązania — wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu — mogą być sprzeczne z przepisami UE.
Stanowczy apel o odrzucenie projektu
Związek Producentów Cukru w Polsce oraz Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego apelują o odrzucenie projektu ustawy UD417 w całości, z uwagi na jego nadmierność, arbitralność i szkodliwość gospodarczą. Obowiązujące przepisy powinny zostać poddane gruntownej rewizji pod kątem skuteczności zdrowotnej, efektywności fiskalnej, wpływu na rynek oraz zgodności wydatkowania środków z deklarowanymi celami zdrowia publicznego.
Po lekturze
Kontakt dla mediów
Biuro Związku Producentów Cukru w Polsce
Plac Dąbrowskiego 1, 00-057 Warszawa